رده:مدیریت دانش

از دانشنامه فناوری وب
پرش به: ناوبری، جستجو

در عصر حاضر مدیریت دانش در سازمان‌ها سهم به‌سزایی برای رسیدن سازمان به اهداف خود و ایجاد مزیت‌های رقابتی ایفا می‌کند. یکی از فرآیندهای اصلی مرتبط با مدیریت دانش ، استخراج اطلاعات و دانش مورد نیاز می‌باشد. در این مطلب تمرکز بر روی مدیریت دانش مبتنی بر آنتولوژی و به طور خاص سیستم‌های استخراج اطلاعات مبتنی بر آنتولوژی می‌باشد.

محتویات

بیان سلسله مراتب

برای واژه مدیریت دانش، تعاریف متعددی ارائه شده است. اما آنچه قبل از تعریف "مدیریت دانش" ضروری به نظر می‌رسد تفاوت بین داده، اطلاعات و دانش است چرا که بسیاری از نویسندگان برای تعریف دانش و به دنبال آن مدیریت دانش از تمایز بین دانش، اطلاعات و دانش استفاده می‌کنند. به طور کلی می‌توان گفت اگر دانش چیز متفاوتی از داده یا اطلاعات نباشد، چیز جدیدی نیست.
به طور کلی، داده اعداد و حقایق خام هستند که به تنهایی معنادار نبوده و مفهوم خاصی را القا نمی‌کنند. اطلاعات داده‌های پردازش شده‌ای است که بر مبنای آن‌ها می‌توان تصمیم‌گیری نمود. اطلاعات بر خلاف داده‌ها معنادارند و ارزش بیشتری نسبت به داده‌ها دارند و در نهایت دانش، اطلاعات پردازش شده در ذهن افراد است.
برخی در سلسله مراتب گفته شده، خرد را نیز در نظر می‌گیرند. وقتی که دانش برای تصمیم‌گیری و بهبود تصمیمات، فرآیندها و بهره‌وری یا سودآوری به کار گرفته می‌شود تبدیل به خرد می‌شود. برای خردمند بودن، افراد نه تنها باید دانش کسب کنند بلکه باید فهم کاملی از اصول حاکم برآن دانش را نیز داشته باشند.
Tuomi در سال 1999سلسله مراتب از داده به دانش را به صورت برعکس در نظر گرفت. وی این طور بیان کرد که دانش باید قبل از اطلاعاتی که باید فرموله شود و قبل از داده‌ای که بتواند برای تشکیل اطلاعات اندازه‌گیری شود، وجود داشته باشد. در نتیجه "داده خام" وجود ندارد. یک مفهوم عمده از این دید از دانش این است که اشخاص به یک درک یکسان از داده یا اطلاعات می‌رسند و باید یک مبنای خاص دانش را به اشتراک بگذارند.

تعریف مدیریت دانش

به طور کلی، با تبدیل سرمایه‌های انسانی به دارایی‌های فکری سازمان‌یافته، می‌توان برای سازمان ایجاد ارزش کرد. افرادی مثل پروساک، شانون، پل کوئینتاس و ... تعاریفی را برای مدیریت دانش ارائه کرده‌اند. البته واژه مدیریت دانش در دهه 1980 توسط کارل ویگ ابداع و در دهه 1990 در نتیجه کارهای نویسندگانی همچون نوناکا و تاکوچی در سال 1995 و داونپورت و پروساک در سال 1998، به عنوان یک حوزه تحصیلی محبوب مورد پذیرش قرار گرفت. تعاریفی که این افراد ارائه داده‌اند به شرح زیر است:
لاری پروساک در سال 1998 تعریفی با این مضمون ارائه کرد: "مدیریت دانش، تلاشی برای آشکار کردن دارایی پنهان در ذهن اعضاء و تبدیل کردن این دارایی به دارایی سازمان است." در این صورت همه کارکنان سازمان به آن دسترسی دارند.
پل کوئینتاس در سال 2000 تعریفی از مدیریت دانش بیان کرد که تاکید آن بر فرآیند می‌باشد. این تعریف بیان می‌کند مدیریت دانش فرآیند ایجاد، جذب، بکارگیری مجدد دانش فردی و سازمانی است.
شانون در سال 2001 تعریف دیگری ارائه داد: " مدیریت دانش قصد دارد تا دسترسی به دانشی که پیوسته در حال تغییر است را فراهم کند."
کریس آرگریس در سال 2002 این تعریف از مدیریت دانش را بیان کرد: "هنر مدیریت، مدیریت دانش است. مدیریت دانش به این معنا است که ما به تنهایی افراد را مدیریت نمی‌کنیم، بلکه بیشتر دانش است که آنها را اداره می‌کند. مدیریت به معنای شرایطی است که افراد را به تولید دانش معتبر و پذیرش مسئولیت فردی قادر می‌سازد."
با جمع‌بندی از تعاریف می‌توان گفت مدیریت دانش شامل کلیه روش‌هایی که سازمان دارایی‌های دانشی خود را اداره می‏کند یعنی چگونگی جمع‌آوری، استخراج، ذخیره‌سازی، انتقال، بکارگیری، به روز رسانی و ایجاد دانش.

اهداف مدیریت دانش

سوال این است که چرا دانش باید مدیریت شود؟
دانش همیشه برای افراد ارزشمند بوده است. در اعصار قبلی، کلید اصلی تولید ثروت، مالکیت و دسترسی به سرمایه و منابع طبیعی بود، در حالی که امروز، کلید اصلی ثروت، به میزان دسترسی به ایجاد دانش است. موفقیت‌های عمل جسورانه و روحیه ابداع در قرن 21 و افزایش رقابت در بازار به صورت بحرانی، بر کیفیت دانش به کار گرفته شده در مراحل اصلی تجارت و کسب و کار بستگی دارد.
همچنین ارتباط و وابستگی سازمان‌ها از نظر دانش به یکدیگر افزایش یافته است. این بدان معنی است که سازمان‌ها در ایجاد و انتقال دانش، نیاز به همکاری با یکدیگر دارند. بنابراین سازمان‌ها از یک طرف باید امتیازهای رقابتی خود را حفظ کنند و درعین حال باید مرزهای خود را باز بگذارند به طوری که بتوانند هم دانش بدهند و هم دانش بگیرند. دلایل دیگری مثل سرعت تغییر، نقش دانش در قدرت رقابت‌بندی سازمان‌ها، نیاز به دانش جدید برای نوآوری و استفاده از مزیت‌های رقابتی آن و ... را نیز می‌توان به این موارد افزود.
طبق یک بررسی، اکثر پروژه‌های مدیریت دانش یکی از سه هدف اصلی زیر را دنبال می‌کنند:
1-دانش را قابل رویت یا قابل مشاهده سازند و نقش دانش را در سازمان نشان دهند.
2-فرهنگ دانش‏محور را با تشویق و تجمیع رفتارهایی مثل به اشتراک‌گذاری دانش و جستجو و ارائه فعالانه دانش توسعه دهند.
3-برای ساخت زیرساختی از دانش از آن استفاده نمایند.
به طور کلی، اهداف مدیریت دانش را می‌توان به صورت موردی، به شکل زیر بیان کرد:
•اعطای دانش مناسب در زمان مناسب به فرد مناسب
•درک این موضوع که در سازمان چه کسی چه چیزی می‌داند و در کجا قرار دارد
•جلوگیری از خرید دانش‌های تکراری در سازمان
•کاهش مسائل و مشکلات تکراری
•ایجاد بسته‌هایی ارزشمند از دانش‌های تولید شده در پروژه‌ها
•جلوگیری از خروج دانش و تجربه افراد بعد از بازنشستگی و به حداقل رسانی خلاء ایجاد شده
•تولید دانش به روز در راستای اهداف سازمان
•حفظ و نگهداری دانش‌های موجود در سازمان
•غنی‌سازی دانش آشکار و تبدیل دانش‌های ضمنی به دانش آشکار

طبقه‌بندی دانش

پولانی و نوناکا دو بعد دانش را بیان می‌کنند. بعد ضمنی و بعد صریح . دانش ضمنی، دانشی است که به سختی می‌توان آن را مستند نمود و شامل تمامی تجارب و مهارت‌هایی است که افراد بدون اگاهی و در حین کار به دست می‌آورند. اما دانش صریح، دانشی است که قابل رمزگذاری و کدگذاری بوده و به راحتی مستند می‌گردد. به طور کلی، دستورالعمل‌ها، آیین‌نامه‌ها، قوانین و ... که به صورت رسمی بین افراد سازمان به آسانی قابل انتقال هستند، دانش صریح یا آشکار به شمار می‌روند.
همچنین نوناکا بیان می‌کند دانش می‌تواند به صورت شخصی یا جمعی موجود باشد. دانش شخصی توسط شخص ایجاد شده و موجود است در حالی که دانش اجتماعی توسط اقدامات جمعی یک گروه ایجاد شده است.
یک رویکرد عملی برای طبقه‌بندی دانش تلاش برای شناسایی انواع دانشی است که برای سازمان‌ها مفید است. مثلا دانش مربوط به مشتریان و، محصولات، فرآیندها و ... .
اکثر سازمان‌ها معتقدند بیشتر دانشی که نیاز دارند درون سازمان موجود است اما شناسایی این که وجود دارد، یافتن آن و استفاده از آن کار ساده‌ای نیست و مشکلاتی در پی دارد. مشکلاتی از قبیل نگهداری، تعیین محل و ... .

فرآیندهای مدیریت دانش

فرآیندهای مرتبط با مدیریت دانش را می‌توان به موارد زیر تقسیم کرد:
•اکتساب دانش
•استخراج دانش
•ذخیره‌سازی دانش
•استفاده مجدد دانش
•بازیابی دانش
در این پژوهش، تمرکز بر استخراج دانش می‌باشد.
در استخراج اطلاعات و به دنبال آن دانش، در پی استخراج اتوماتیک یا شبه اتوماتیک اطلاعات ساخت‌یافته از متن بدون ساختار می‌باشیم. به طور کلی، اسناد متنی دارای اطلاعات باارزشی هستند اما با توجه به میزان قابل توجه متون، پیدا کردن اطلاعات مربوط و لازم، مشکل است. اگر همه اطلاعات به شکل ساخت‌یافته‌تری، در یک پایگاه دانش ذخیره شده باشند، می‌توانند به صورت ساده‌تری مدیریت شده و مورد پرس و جو قرار گیرند. انواع روش‌های استخراج اطلاعات عبارتند از: روش مبتنی بر قاعده، روش مبتنی بر الگو، روش مبتنی بر استدلال، روش مبتنی بر پردازش زبان طبیعی و روش مبتنی بر آنتولوژی.

مدیریت دانش مبتنی بر آنتولوژی

مساله‌ای که وجود دارد این است که دانش اکتسابی از طریق تجربه، مجددا استفاده نمی‌شود. آنچه ما با آن رو به رو هستیم، تنوعی از دانش ضمنی، صریح، ساخت‌یافته و بدون ساختار است که با جمع‌آوری و مرتب‌سازی کارای این دانش پیچیده، متنوع و چند دامنه، می‌توان برای سازمان مزیت رقابتی ایجاد نمود. در واقع به دنبال تبدیل همه دانش ضروری، شبه ساخت‌یافته و اطلاعات بدون ساختار به اطلاعات ساخت‌یافته می‌باشیم.
بنابراین به سمت مدیریت دانش مبتنی بر آنتولوژی می‌رویم. در علوم کامپیوتر و در حوزه وب معنایی، «آنتولوژی» مفهوم کلمات و ارتباط بین آنها، در حوزه‌ای که مورد استفاده قرار می‌گیرند را نشان می‌دهد. آنتولوژي يك واژه مشترك براي کسانی كه نياز به اشتراكی كردن اطلاعات در يك حوزه و دامنه خاص دارند تعريف مي‌كند.
آنتولوژي‌ها در شاخه‌های مختلف از علوم کامپیوتر مانند وب معنایی، هوش مصنوعی، مهندسی نرم‌افزار، پایگاه‌های داده و پردازش زبان طبیعی مورد استفاده قرار گرفته‌اند. در هر یک از این شاخه‌ها تعریفی که از آنتولوژی ارائه می‌شود ممکن است تفاوت اندکی با تعاریف سایر شاخه‌ها داشته باشد. به وسیله آنتولوژی دو کار صورت می‌پذیرد:
•آنتولوژی یک فهم مشترک از یک مفهوم واحد را ارائه می‌دهد. زیرا گاهی اوقات برای یک مفهوم از دو لغت متمایز استفاده می‌کنیم یا بالعکس از یک لغت برای دو مفهوم متفاوت استفاده می‌کنیم.
•آنتولوژی بین مفاهیم در وب و دنیای واقعی ارتباط برقرار می‌کند.
حال سوالی که مطرح می‌شود این است که دلیل استفاده از آنتولوژی چیست؟ با استفاده از آنتولوژی، می‌توان از دانش به نحو مطلوب استفاده نمود. در واقع می‌توان دانش موجود در دامنه را با مشخص کردن مفاهیم و موجودات یک دامنه و توصیف روابط بین آن‌ها به ‌صورت رسمی و قابل فهم توسط ماشین و با به ‌خدمت گرفتن مجموعه‌ای از قواعد به صورت رسمی بیان نمود. مزیت اصلی آنتولوژي این است که استعداد بیان دانش را به‌صورت رسمی، داراست. معماری کلی یک سیستم استخراج اطلاعات مبتنی بر آنتولوژی به صورت شکل زیر می‌باشد:
Knowledge Management.png
اگر چه جزئیات سیستم‌های OBIE با یکدیگر متفاوت است اما می‌توان کلیت آن را به صورت فوق در نظر گرفت. این شکل اجتماع مولفه‌های مختلف که در سیستم‏های OBIE مختلف یافت می‌شود را نشان می‌دهد. اگر چه برخی از سیستم‌ها شامل همه مولفه‌های این معماری نیستند. مثلا سیستمی ممکن است "تولیدکننده آنتولوژی" را نداشته باشد و به جای ساخت داخلی آنتولوژی از یک آنتولوژی که توسط بخش دیگری تعریف می‌شود، استفاده می‌کند. سیستم OBIE بخشی از سیستم بزرگتری است که به پرس‌وجوهای کاربر بر اساس اطلاعات استخراج شده توسط سیستم پاسخ می‌دهد.
همان‌طور که در شکل نشان داده شده است، ورودی متنی از سیستم ابتدا به یک مولفه "پیش‏پردازش " می‌رود که متن را به یک حالت رسمی که توسط ماژول IE مدیریت می‌شود تبدیل می‌کند. ماژول IE جایی است که استخراج واقعی اتفاق می‌افتد که توسط تکنیک‌های مختلفی انجام می‌پذیرد.
آنتولوژی‌ای که توسط سیستم مورد استفاده قرار می‌گیرد، ممکن است به طور داخلی توسط مولفه "تولیدکننده آنتولوژی" تولید شود. این فرآیند هم ممکن است از لغت‌نامه معنایی استفاده کند. همچنین افراد نیز ممکن است در فرآیند تولید آنتولوژی کمک کنند که از طریق یک ویرایشگر آنتولوژی مثل پروتج انجام می‌شود. همچنین افراد می‌توانند در فرآیند استخراج اطلاعات در برخی سیستم‌ها که به روش شبه اتوماتیک عمل می‌کند، دخیل باشند.
خروجی سیستم OBIE شامل اطلاعات استخراج شده از متن است. همان‌طور که گفته شد، سیستم OBIE بخشی از سیستم بزرگتر پاسخگویی به پرس‌وجو می‌باشد. در چنین سیستمی، خروجی فرآیند OBIE اغلب در یک پایگاه داده یا پایگاه دانش ذخیره می‌شود.

منبع:
•Martins Zviedris, Aiga Romane, Guntis Barzdins, and Karlis Cerans, “Ontology-Based Information System”, Springer International Publishing Switzerland 2014
•Junsong Zhang , Wu Zhao, Gang Xie , Hong Chen, “Ontology- Based Knowledge Management System and Application”, Procedia Engineering 15 (2011)
•DC Wimalasuriya, D Dou, “Ontology-based information extraction: An introduction and a survey of current approaches”, Journal of Information Science, 2010
•M. Begon˜a Lloria, “A review of the main approaches to knowledge management”, 2007
•Andreea M. Serban, Jing Luan, “Overview of Knowledge Management”, NEWDIRECTIONS FORINSTITUTIONALRESEARCH, no. 113, Spring 2002
•V.Richard Benjamins,Dieter Fensel, A.Gomez, “”Knowledge Management through Ontologies”, conf. on practical aspects of knowledge management,1998
•Jennifer Rowley, “What is knowledge management?”, Volume 20, Number 8.1999

این رده در حال حاضر حاوی هیچ صفحه یا پرونده‌ای نیست.